In deze parasja lezen we hoe de mannen van het Joodse Volk een misstap begaan door zich in te laten met Midjanietische prostituees en hoe Pinchas ben Elazar deze situatie met een fanatieke handeling stop zet. Wie is deze Pinchas? Het is interessant om eens enkele verschillende bronnen te vergelijken.
In het boek Shoftiem (Richteren Hfst. 20) lezen we het verhaal van de Pilegesj Begivah (schanddaad tegen bijvrouw in Givah). Toen het volk tegen de stam Binjamin wilde optrekken omwille van de wreedheden en moord op deze bijvrouw gingen ze eerst naar Beet El waar ze via de Oeriem en Toemiem (Borstschild van Koheen Gadol) G-d vragen of ze zullen slagen. De Koheen die daar op dat moment dienst doet is Pinchas ben Elazar ben Aharon Hakoheen.
Deze Pinchas ben Elazar ben Aharon Hakoheen komt op verschillende plaatsen in de tanach en in verschillende tijdperken voor, zo dat de midrasj zich genoodzaakt ziet Pinchas tot onsterfelijk te maken, ongebonden aan plaats en tijd. De eerste maal dat we hem tegen komen is in deze parasja.
Nadat Pinchas een stamhoofd van het volk doodt omdat hij in het openbaar omgang heeft met een prostituee belooft G-d hem: Ik schenk je hierbij het verbond van de vrede (25:12) Later, in het boek Jehosjoea (Jozua) hoofdstuk 22 vinden we Pinchas terug als de man die een vredesdelegatie leidt om tot een overeenkomst te komen met de stammen Gad en Reoeven welke voor zichzelf een altaar bouwden aan de overkant van de Jordaan rivier in plaats van hun offers naar het heiligdom in Shilo te brengen. Deze delegatie heeft tot doel te trachten dit te stoppen met de volle wetenschap dat als ze niet slagen er oorlog uit zal breken. Pinchas slaagt er in de storm te bedaren (daar het op een misverstand blijkt te rusten) en zo wordt de dreigende oorlog vermeden. Hij brengt de vrede. En zoals vermeld vinden we Pinchas in het boek Shoftiem, hoofdstuk 20, als de koheen. Ditmaal draagt hij zijn andere hoed. Niet die van het verbond van de vrede maar die van de fanatieke strijd omwille van de reinheid van het Joodse Volk. We zien hier, zoals we zagen in deze parasja dat Pinchas er niet voor terugdeinst om het zwaard op te nemen om de morele waarden van het Joodse Volk desnoods met geweld te verdedigen. In Shoftiem is het Pinchas die de soldaten naar de stam Binjamien stuurt om hen eens flink de les te leren.
We komen Pinchas nogmaals tegen in veel latere tijden, als een van de werklieden in de tempel. Zo lezen we in Diwree Hajamiem (Kronieken) I (9:20), Eertijds had Pinchas ben Elazar, de vorst, de leiding over hen gehad, en G-d was met hem…het gehele getal die uitverkozen waren als poortwachters bij de ingangen was 1212 ingeschreven op de pleinen door David en Shmuel Hanavie.
Er liggen zo een 500 jaar tussen het eerste optreden van Pinchas en zijn laatste verschijning. Alhoewel de exacte data van de bovengenoemde optredens niet altijd te geven is, moge het toch duidelijk zijn dat er hier iets verwarrends aan de hand is.
Hierin lijkt Pinchas erg op een ander niet-aan-tijd-of-plaats-gebonden figuur: Elijahoe Hanawie. Ook Elijahoe strijdt voor de G-d van Israel, ook Elijahoe verschijnt en verdwijnt door de geschiedenis. Toch is er een groot verschil. Bij Pinchas weten we precies wie zijn vader en grootvader waren en hoe hij kwam op de plaats waar hij was, terwijl Elijahoe op wonderbaarlijke wijze er opeens is en al op even wonderbaarlijke wijze in het niets oplost. We weten de naam van zijn vader niet noch weten we iets specifieks over waar hij vandaan komt. Het enige dat we weten is dat hij een inwoner van Gilad is. Zelfs na zijn beroemdste verdwijnings act (zijn dood?!?) verschijnt er plots een brief van hem (Divree Hajamiem/ Kronieken II, 21:12). Niet alleen dit, de profeet Malachi, enkele honderden jaren hierna zegt: Zie, ik zend jullie de profeet Elijahoe voor de grote en geduchte dag van G-d zal komen. Hij zal doen terugkeren het hart van de vaders tot de kinderen en het hart van de kinderen tot de vaders (Malachi 3:23).
Twee vreemde bijbelse figuren, twee fanatiekelingen welke beiden vrede zullen brengen: Pinchas – verbond van de vrede en Elijahoe – brengt vaders en zonen dichter bij elkaar. Van de ene kennen we het begin maar is niet duidelijk waar het eind is, en van de tweede blijft zowel het begin als het einde een raadsel. Is het dan nog verbazingwekkend dat onze geleerden schreven: ‘Pinchas – dat is Elijahoe’ ? Onze geleerden hebben deze twee figuren tot EEN gevormd.
De Ralbag in zijn commentaar op Melachiem/Koningen I, hoofdstuk 17 schrijft dat het verbond van vrede dat G-d aan Pinchas schenkt hem een lang leven bezorgde. Volgens de Ralbag krijgt Pinchas de status van een engel en blijft zo voortdurend in leven. Vandaar dat hij in verschillende tijdperken optreedt, soms onder de naam Pinchas en soms onder de naam Elijahoe. We zien hoe Elijahoe aan G-d vraagt om zijn leven te nemen want hij heeft er genoeg van maar G-d gaat daar niet mee
akkoord. Hij blijft in leven en zal uiteindelijk als voorbode van de masjiach tot ons terug keren.
Zo zien we dat de voorvechter voor een rein Israel, de vrede zal brengen en deze de uiteindelijke verlossing zal inleiden. Dat is wel zo passend: Er kan slechts vrede zijn als het Joodse Volk zich aan haar morele grondwaarden houdt en alleen dan kan de verlossing komen.
Voorlopig komt de geest van Elijahoe slechts op iedere seideravond en briet mila (besnijdenis) eventjes bij ons op bezoek. Het is daarom passend om deze gelegenheid te gebruiken om mazal tov te zeggen aan Batja, mijn nichtje, dochter van mijn zus Miriam wiens zoon (mijn achter neefje) ZviOr afgelopen week donderdag zijn briet had.
Sjabbat Sjalom,
Avraham Roos
PS het bevenstaande is een verkorte vertaling van een artikel in het
Ivriet van de hand van Jehoeda Eisenberg. Het origineel is te vinden op:
http://www.daat.ac.il/daat/tanach/tora/mi-ata-2.htm